WILLIAM SHAKESPEARE – Locomotiva★Cooperativa

ΣΟΝΕΤΑ

bookstore — Wed, 28 Jul 2021 06:56:57 +0000

Τα ωραία πλάσματα ποθούμε να βλασταίνουν,
Της ομορφιάς ποτέ το ρόδο να μη σβήνει,
Κι ώριμα πια, όταν σαπίζουν και πεθαίνουν,
Σ’ έναν απόγονο η μνήμη τους να μείνει.
Λατρεύεις μόνο του ματιού σου την αχτίνα,
Τη φλόγα συντηρείς, μα δαπανάς εσένα,
Εκεί που υπάρχει αφθονία φέρνεις πείνα,
Στον εαυτό σου εχθρός, δε θες οίκτο κανένα.
Του κόσμου αν είσαι δροσερό στολίδι τώρα
Κι όπως ο κήρυκας της άνοιξης γιορτάζεις,
Μες στο μπουμπούκι θάβεις του καρπού τα δώρα,
Γλυκέ φιλάργυρε, σωρεύοντας ρημάζεις.
Αυτό που οφείλεις δώσε, άσ’ την απληστία!
Εσύ κι η μαύρη γη αν το φάτε, αμαρτία.
[Από την έκδοση]

From fairest creatures we desire increase,
That thereby beauty’s rose might never die,
But as the riper should by time decease,
His tender heir might bear his memory:
But thou, contracted to thine own bright eyes,
Feed’st thy light’s flame with self-substantial fuel,
Making a famine where abundance lies,
Thy self thy foe, to thy sweet self too cruel.
Thou that art now the world’s fresh ornament,
And only herald to the gaudy spring,
Within thine own bud buriest thy content,
And, tender churl, mak’st waste in niggarding:
Pity the world, or else this glutton be,
To eat the world’s due, by the grave and thee.
[From the publisher]

ΜΑΚΒΕΘ

bookstore — Fri, 02 Apr 2021 15:34:38 +0000

Δράμα σε πέντε πράξεις και είκοσι οχτώ σκηνές.

Τον Μάκβεθ του Σαίξπηρ διαβάσαμε με μεγάλη ευχαρίστηση στην υποδειγματική και βαθύτατη μετάφραση του Γιώργου Χειμωνά. Ο Μάκβεθ είναι η συντομότερη τραγωδία του Σαίξπηρ. Συνίσταται στις πέντε πράξεις ενός “εφιάλτη”, που αρχίζουν και τελειώνουν εν ριπή οφθαλμού. Ο Μάκβεθ είναι στρατηγός στον στρατό του Σκότου βασιλιά Ντάνκαν και θέλει να καταλάβει την εξουσία για να το πετύχει αυτό θα διαπράξει μια σειρά από φόνους -τον έναν μετά τον άλλον-, ύστερα από προτροπή της γυναίκας του, της Λαίδης Μάκβεθ. Στο τέλος της τραγωδίας θα πεθάνει από το χέρι του ευγενούς Μάκνταφ, αφού οι φόνοι του θα έχουν αποκαλυφθεί.
Ο Μάκβεθ έχει καταπνίξει μια επανάσταση και είναι δυνατόν να γίνει βασιλιάς, και έτσι πρέπει να γίνει – επιταγή της μοίρας. Δολοφονεί γι’ αυτόν τον λόγο τον νόμιμο ηγεμόνα Ντάνκαν. Αυτό όμως δεν είναι αρκετό πρέπει να δολοφονήσει και τους μάρτυρες του εγκλήματος αλλά και όσους υποψιάζονται κάτι γι’ αυτό, κι όχι μόνον αυτούς αλλά και τους γιους και τους φίλους εκείνων που δολοφόνησε. Τελικά πρέπει να σκοτώσει τους πάντες, γιατί όλοι είναι εναντίον του. Ήταν ένα πεπρωμένο που ο ίδιος δεν επέλεξε – το αποφάσισαν οι πανούργες μάγισσες, οι μοίρες, και του το επιβάλλουν, απόφαση που θα υλοποιηθεί μέσα από τη μεσολάβηση της γυναίκας του Λαίδης Μάκβεθ, δημιουργώντας έτσι ακόμη έναν καταραμένο ανάμεσα στους τόσους μεταξύ των δυστυχισμένων που έζησαν – και που θα ζήσουν.
Το θέμα της εξουσίας είναι το κεντρικό στην εν λόγω τραγωδία, με το οποίο συνέχονται και τα άλλα θέματα του έργου, που είναι ο φόνος και ο φόβος. Όλα μαζί συνθέτουν ένα ερώτημα που απασχόλησε τους ανθρώπους από καταβολής κόσμου: το θέμα του πεπρωμένου. Ο Μάκβεθ δεν είναι πραγματικό πρόσωπο, μα μια φιγούρα που υποβαστάζει το ασήκωτο πεπρωμένο της τελικής κατάρρευσης ύστερα από μια τραγική κορύφωση και φριχτό μαρτύριο του ίδιου του Μάκβεθ. […] (Δήμος Μαρουδής, Ελευθεροτυπία, 28/8/2009)

ΘΕΑΤΡΟ #117 ΤΡΙΚΥΜΙΑ

locomotiva — Sun, 17 Nov 2019 07:30:20 +0000

“ΚΑΡΛΟ ΓΚΟΛΝΤΟΝΙ, Η ΖΩΗ ΚΑΙ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ”:
Το 1745, μετά από παραγγελία του ηθοποιού Αντόνιο Σάκι, γράφει την κωμωδία “Ο Υπηρέτης δύο Αφεντάδων” που παίχτηκε με μεγάλη επιτυχία. Διακόπτει τη συνεργασία του με το θίασο του Ίμερ και συνεργάζεται από το 1748 με το θίασο του Μέντεμπακ. Στο τέλος του καρναβαλιού της ίδιας χρονιάς ανεβαίνει με μεγάλη επιτυχία “Το τίμιο κορίτσι”, το πρώτο έργο του Γκολντόνι που είναι ολοκληρωτικά γραμμένο στη Βενετσιάνικη διάλεκτο: η γκολντονική “αναμόρφωση” του παλιού ιταλικού θεάτρου βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη. Ο Γκολντόνι κατακτά σιγά- σιγά τη θέση που του αξίζει στο βενετσιάνικο θέατρο. Όμως με τις πρώτες επιτυχίες αρχίζουν και οι πρώτες επιθέσεις στο συγγραφέα και στην “αναμόρφωση” που επιχειρεί. Οι αντίπαλοι του είναι οι θεατρικοί κύκλοι της πόλης που ενοχλούνται από την επιτυχία του νέου θιάσου καθώς και οι θορυβημένοι κλασικίζοντες λόγιοι που τον κατηγορούν γιατί δεν σέβεται τους αριστοτελικούς κανόνες των “τριών ενοτήτων”. Όλοι αυτοί συσπειρώνονται γύρω από έναν ασήμαντο συγγραφέα τον Αβά Πιέτρο Κιάρι. Οι Βενετσιάνοι χωρίζονται σε “Γκολντονιστές” και “Κιαριστές” και η διαμάχη γίνεται δραματική στα χρόνια που ακολουθούν, εξαιτίας της ολοένα μεγαλύτερης επιτυχίας της γκολντονικής “αναμόρφωσης”. Από το 1749 έως το 1751 γράφει μερικά από τα καλύτερά του έργα: “Η καλή σύζυγος”, “Ο ιππότης και η κυρία”, “Ο οικογενειάρχης”, “Ο Βενετσιάνος δικηγόρος”, “Η οικογένεια του παλαιοπώλη”, “Η τυχερή κληρονόμος”, “Το καφενείο”, “Οι επιτήδειες γυναίκες”, “Ο ψεύτης”, “Η Παμέλα”, “Ο χαρτοπαίχτης”, “Ο αληθινός φίλος”, “Η συνετή κυρία”, “Η άστατη γυναίκα”, “Οι φλυαρίες γυναικών”. Η εξοντωτική αυτή περίοδος προκαλεί στο Γκολντόνι κρίσεις νευρασθένειας και επιδεινώνονται οι σχέσεις του με τον Μέντεμπακ, που αρνείται να ανταμείψει τον υπεράνθρωπο κόπο του συγγραφέα του και του απαγορεύει να εκδώσει τα έργα του. Επιπλέον έχει να αντιμετωπίσει την επαγγελματική και ερωτική αντιζηλία που ξεσπά ανάμεσα στην πρωταγωνί-στρια του θιάσου Τεοντόρα, γυναίκα του Μέντεμπακ και τη νέα σουμπρέτα Μαρλιάνι, γνωστή ως Λα Κοραλίνα. Την τελευταία περίοδο της συνεργασίας του με τον Μέντεμπακ, 1752-53, παίζονται ανάμεσα σ’ άλλα τα έργα του: “Η ερωτευμένη υπηρέτρια”, “Η υπάκουη κόρη” και η περίφημη “Λοκαντιέρα”, από τους κορυφαίους σταθμούς στην εξέλιξη της γκολντονικής δραματουργίας. Στη “Λοκαντιέρα” πρωταγωνιστεί η Μαρλιάνι και θριαμβεύει, ενώ οι κρίσεις ζηλοτυπίας της Τεοντόρα Μέντεμπακ φτάνουν στο αποκορύφωμά τους.
Τον Οκτώβρη του 1753 εγκαινιάζει τη συνεργασία του με το Θέατρο Σαν Λούκα. Αναγκάζεται να στραφεί σε έργα θεαματικά, με εξωτικό χρώμα, που ήταν της μόδας εκείνη την εποχή, ολότελα ανάξια της ωριμότητας που με τόσο κόπο είχε κατακτήσει, μόνο και μόνο για την οικονομική επιτυχία του θεάτρου. […] (Από την έκδοση)

Η ΤΡΑΓΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΜΛΕΤ, ΠΡΙΓΚΙΠΑ ΤΗΣ ΔΑΝΙΜΑΡΚΙΑΣ

locomotiva — Sun, 17 Nov 2019 07:30:14 +0000

Το ηθικό δίλημμα του Άμλετ, να πάρει εκδίκηση για τον δολοφονημένο του πατέρα δίχως ταυτόχρονα να παραβεί τις ηθικές αρχές του, να αποδώσει δικαιοσύνη σύμφωνα με τη λογική και τον νόμο και όχι σύμφωνα με τα πάθη της συγκυρίας, είναι περισσότερο επίκαιρο από ποτέ: το ερώτημα του Άμλετ, να ζει κανείς ή να μην ζει σε ένα κόσμο που κυβερνά η διαφθορά, σήμερα που διάφοροι αυτόκλητοι κήνσορες αναλαμβάνουν «στο όνομα του λαού» να πάρουν τη δικαιοσύνη στα χέρια τους, αποκτά συγκεκριμένη αξία για τον σύγχρονο αναγνώστη.
Η νέα τολμηρή μετάφραση του πιο γνωστού σεξπιρικού έργου από τον δοκιμασμένο και πολυβραβευμένο συγγραφέα και μεταφραστή Παύλο Μάτεσι απαιτεί δικαίως τη σύγκριση με τις προηγούμενες εκδοχές. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Ο Άμλετ δεν χαρακτηρίζεται ως ο καταθλιπτικός αντιήρωας που θα αναφωνήσει το περίφημο “Να ζει κανείς ή να μη ζει”, φράση που, με πρώτο τον Γρυπάρη, αποδόθηκε λανθασμένα και ανορθόδοξα από την πλειονότητα των ελλήνων μεταφραστών. Αντιθέτως, ο Παύλος Μάτεσις στην παρούσα απόδοση του κειμένου αναφέρει χαρακτηριστικά “Ύπαρξη; Ανυπαρξία; Ιδού το ερώτημα”.
Η δαιδαλώδης πολυσημία του Άμλετ καθιστά τη μετάφρασή του πρόκληση και “πρωτογενή” δημιουργική διαδικασία, κατά την οποία ο μεταφραστής οφείλει, δίχως να παρεκκλίνει από τη γλώσσα, το ύφος και το πνεύμα του συγγραφέα, να ανασύρει με δεξιοτεχνία τους μύχιους λογισμούς του, να επικαλύψει αριστοτεχνικά το φαίνεσθαι με το είναι, φέρνοντας στην επιφάνεια τα στοιχεία εκείνα που κατέστησαν το έργο αθάνατο. Ο Παύλος Μάτεσις αντιλαμβάνεται ότι ο Άμλετ αποτελεί κυρίως και πάνω απ’ όλα την τραγωδία του σκεπτόμενου ανθρώπου, δίχως να προδώσει τη δαιδαλώδη διαλεκτική, τα σημαινόμενα και το ποιητικό ύφος του Σαίξπηρ, του μεγαλύτερου ζωοδότη της αγγλικής γλώσσας. Η μετάφρασή του ξεχωρίζει για την εύστοχη σημασιολογική απόδοση του πρωτότυπου, την πιστότητα και την ποιητική λιτότητά της, απορρίπτοντας τις περιττές φιοριτούρες προηγούμενων – αναγνωρισμένων μεταφράσεων. Ο τίτλος του έργου αποκαθίσταται από τον μεταφραστή και αποδίδεται για πρώτη φορά στην ελληνική γλώσσα ορθά και ολοκληρωμένα, γεγονός που προϊδεάζει τον αναγνώστη αναφορικά με την πιστότητα και την ακρίβεια της μετάφρασης. Η πένα του δημιουργού, Παύλου Μάτεσι, συμπληρώνει τα ερμηνευτικά διάκενα του κλασικού κειμένου, καθιστώντας τον αναγνώστη συνένοχο στο θελκτικό και μαγικό παιχνίδι της προσέγγισης του τραγικού αντιήρωα. (Γιάννης Ε. Στάμος, Ελευθεροτυπία, “Βιβλιοθήκη”, 26/2/10)

ΑΝΘΟΛΟΓΙΟ

locomotiva — Sun, 17 Nov 2019 07:28:43 +0000

Από την εποχή που δούλευα τις μεταφράσεις των τριάντα επτά θεατρικών του Σαίξπηρ σκεφτόμουν πως θα ήταν χρήσιμο για αναγνώστες που θα ήθελαν να έχουν μια πιο εμπεριστατωμένη άποψη για το έργο του να υπάρξει ένα Ανθολόγιο, δηλαδή ένας τόμος που θα καταδείκνυε τον σαιξπηρικό τρόπο αντιμετώπισης των αναγεννησιακών ιδεών.
Αρκετά χρόνια μετά την ολοκλήρωση εκείνων των μεταφράσεων καταπιάνομαι με τον ερανισμό αποσπασμάτων από τα έργα του ελισαβετιανού. Δεν περιορίζομαι σε ολιγόστιχα αποφθέγματα, αλλά, όπου χρειάζεται, αντιγράφω και ευρύτερα χωρία, διότι έτσι παρουσιάζονται πιο ολοκληρωμένες οι θέσεις του Σαίξπηρ.
Οι αντίθετες ή και αντιφατικές απόψεις πάνω στο ίδιο θέμα, που συχνά θα συναντήσει ο αναγνώστης, οφείλονται στο γεγονός ότι τις υποστηρίζουν διαφορετικοί ήρωες μέσα στα έργα. (Από τον πρόλογο του μεταφραστή)