ΕΡΑΣΜΟΣ – Locomotiva★Cooperativa

ΤΟ ΠΝΕΥΜΑ ΤΟΥ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟΥ

locomotiva — Sun, 17 Nov 2019 07:33:22 +0000

Ο Ντ’ Αλαμπέρ αρχίζει το δοκίμιό του “Στοιχεία Φιλοσοφίας” δίνοντας μια γενική περιγραφή του πνεύματος που επικρατούσε κατά τα μέσα του 18ου αιώνα. Προλογίζει την περιγραφή του με την παρατήρηση ότι για την πνευματική ζωή των τριακοσίων προηγούμενων χρόνων το ορόσημο που σημαδεύει το κέντρο αυτού του αιώνα υπήρξε πάντα μια σημαντική καμπή. Η Αναγέννηση αρχίζει στα μέσα του 15ου αιώνα η Μεταρρύθμιση αρχίζει στα μέσα του 16ου αιώνα και στα μέσα του 17ου αιώνα η καρτεσιανή φιλοσοφία μεταβάλλει θριαμβευτικά την όλη εικόνα του κόσμου. Μπορεί άραγε να παρατηρηθεί μια ανάλογη κίνηση στον 18ο αιώνα; Εάν ναι, πως μπορεί να χαρακτηριστεί η κατεύθυνσή της και η γενική τάση της; […] (Από την έκδοση)

Ο ΝΙΤΣΕ ΚΑΙ ΤΟ ΕΒΡΑΪΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ

locomotiva — Sun, 17 Nov 2019 07:31:47 +0000

Το πρόβλημα των αμφίσημων, είναι αλήθεια, σχέσεων που μπορούν να διαπιστωθούν, κατά τον έναν ή τον άλλο τρόπο, ανάμεσα στη νιτσεϊκή κοσμοαντίληψη και στον ναζιστικό εθνικοσοσιαλισμό, έχει ως κύρια πηγή του την ιδιάζουσα αντίληψη του Νίτσε σχετικά με τη γερμανική και κατ’ επέκταση ευρωπαϊκή κουλτούρα, η οποία συγκροτεί συνολικά το έργο του και τις ιδιαιτερότητες των θεωρητικών του εναισθήσεων. Αναμφισβήτητα, το πρόβλημα αυτό περνά μέσα από τις συμπληγάδες της νιτσεϊκής σκέψης και του καθορισμού της ως φιλοσοφικής κοσμοθεωρίας, ή εν πάση περιπτώσει ως ταξινομημένου φιλοσοφικού συστήματος μέσα στο ευρύτερο πλαίσιο των φιλοσοφικών αντιλήψεων που από την εποχή του Διαφωτισμού δημιούργησαν το μόρφωμα της νεωτερικότητας στην ευρωπαϊκή του διάσταση.
Προσωπικά, έχω την αντίληψη ότι η νιτσεϊκή σκέψη δεν μπορεί να ταξινομηθεί στα πλαίσια αυτής της φιλοσοφικής ενατένισης, αλλά ότι ο νιτσεϊκός στοχασμός αφορά κυρίως, αν όχι αποκλειστικά, το εγχείρημα διατύπωσης μιας θεωρίας της ευρωπαϊκής κουλτούρας και ιδιαίτερα μιας θεωρίας της κουλτούρας, η οποία εμπλέκει την ιδιάζουσα φύση και δομή του γερμανισμού και των ηθικών, θρησκευτικών και πολιτιστικών προεκτάσεών του εντός του πεδίου ανάπτυξης του ευρωπαϊκού διαφωτιστικού και ρομαντικού πνεύματος. […] (Από τον πρόλογο της έκδοσης)

Ο ΛΟΥΚΑΤΣ ΚΑΙ Ο ΣΤΑΛΙΝΙΣΜΟΣ

locomotiva — Sun, 17 Nov 2019 07:31:43 +0000

Από τα πρώτα κιόλας χρόνια της δεκαετίας του 1920, άρχισε στην ΕΣΣΔ μια διαδικασία γραφειοκρατικοποίησης κατά την οποία η παλιά φρουρά των μπολσεβίκων αντικαταστάθηκε βαθμιαία από ένα συντηρητικό στρώμα του οποίου ικανότερος εκπρόσωπος και αδιαμφισβήτητος ηγέτης ήταν ο Στάλιν. Το 1926 υπήρξε μία από τις κρίσιμες στιγμές αυτής της στροφής. Ήταν η χρονιά κατά την οποία ο Στάλιν δημοσίευσε τα Προβλήματα λενινισμού, πρώτη σαφή διατύπωση του δόγματος για τον σοσιαλισμό “σε μία μόνο χώρα”, και η χρονιά κατά την οποία ο Μπουχάριν παρότρυνε τους κουλάκους “να πλουτίσουν”. Ήταν η χρονιά του Δέκατου Πέμπτου Συνεδρίου του ΚΚΣΕ, στο οποίο η Αριστερή Αντιπολίτευση (Τρότσκι, Κάμενεφ, Ζηνόβιεφ) αποκλείστηκε από το Πολιτικό Γραφείο.
Τέλος, το 1926 ήταν η χρονιά που ο Τσαγκ-Κάι-Σεκ εκλέγεται “επίτιμο μέλος” του Προεδρείου της Κομμουνιστικής Διεθνούς και τα σοβιετικά συνδικάτα σχηματίζουν από κοινού επιτροπή με τους ηγέτες της δεξιάς πτέρυγας των αγγλικών συνδικάτων που μόλις τότε είχαν σαμποτάρει τη Γενική Απεργία εκείνης της χρονιάς. Χρησιμοποιώντας ως πρόφαση τη σταθεροποίηση της Ευρώπης μετά το μεγάλο επαναστατικό κύμα του 1917-23, η σταλινική ηγεσία προχωρούσε βαθμιαία στην αντικατάσταση του επαναστατικού διεθνισμού με μια “ρεαλιστική πολιτική” που καθοριζόταν από τα κρατικά συμφέροντα της ΕΣΣΔ. […] (Από την έκδοση)

Η ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΟΝ ΝΟΜΟ

locomotiva — Sun, 17 Nov 2019 07:30:14 +0000

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΤΩΝ ΣΥΓΧΡΟΝΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΥΘΩΝ

locomotiva — Sun, 17 Nov 2019 07:30:14 +0000

Αν θελήσουμε να αναλύσουμε τους σύγχρονους πολιτικούς μύθους, θα δούμε ότι δεν περιέχουν κανένα εντελώς καινούργιο χαρακτηριστικό γνώρισμα. Όλα τους τα συστατικά στοιχεία ήταν ήδη γνωστά προ πολλού. Η θεωρία του Καρλάυλ για τη λατρεία των ηρώων και η άποψή του Γκομπινώ για τις θεμελιώδεις ηθικές και διανοητικές διαφορές ανάμεσα στις ανθρώπινες φυλές είχαν συζητηθεί επανειλημμένα. Όλες όμως αυτές οι συζητήσεις περιορίζονταν κατά κάποια έννοια στο ακαδημαϊκό επίπεδο. Για να μεταβληθούν οι παλαιές ιδέες σε δραστικά και πανίσχυρα πολεμικά όπλα χρειαζόταν κάτι περισσότερο. Έπρεπε να προσαρμοστούν στην ικανότητα κατανόησης ενός διαφορετικού κοινού. Για τον σκοπό αυτό χρειαζόταν ένα καινούργιο όργανο – όχι μόνο για τη σκέψη, αλλά και για τη δράση. Έπρεπε να αναπτυχθεί μια καινούργια τεχνική. Αυτή αποτελούσε τον τελικό και αποφασιστικό παράγοντα και μπορούμε να πούμε, για να χρησιμοποιήσουμε την επιστημονική ορολογία, ότι είχε επίδραση καταλύτη. Επιτάχυνε όλες τις αντιδράσεις και τους έδωσε την πλήρη τους ισχύ. Παρά το γεγονός ότι το έδαφος για τον Μύθο του Εικοστού Αιώνα ήταν από καιρό καλλιεργημένο, δεν θα μπορούσε να δώσει τους καρπούς του χωρίς τη σωστή χρησιμοποίηση του καινούργιου τεχνικού εργαλείου. […] (Από την έκδοση)

Η ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ ΜΕ ΤΟΝ ΝΟΜΟ

locomotiva — Sun, 17 Nov 2019 07:30:11 +0000

Το “Δίκαιον” ως “σύστημα δεοντολογικών κανόνων” πολύ συχνά το προσβάλλουν είτε μεμονωμένα άτομα είτε οργανωμένες ομάδες, είτε ό ίδιος ό φορέας της εξουσίας.
Σε ποιες περιπτώσεις η σύγκρουση με το Νόμο μπορεί να νοηθεί ως αμφισβήτηση του κύρους αυτού του “Δέοντος”, και ως έμπρακτη κριτική των θεσμών και της κοινωνικής δομής, που αυτό ενσαρκώνει στη σφαίρα της “ιδεολογίας”;
Ανιχνεύσεις γι’ αυτό το θέμα επιχειρώ στο πρώτο μελέτημα που περιλαμβάνει αυτό το βιβλίο.
Όταν το αντικειμενικό “σύστημα των δεοντολογικών κανόνων” έχει γίνει εσωτερικός Νόμος των ατόμων, χωρίς το κύρος του να τίθεται υπό αμφισβήτηση, τότε έχουμε σύνδρομο “συναίσθημα ενοχής”. Παράλληλα γεννιούνται τάσεις να υπερνικηθεί αυτό το οχληρό συναίσθημα, και η συνείδηση του δράστη να ανακτήσει τη μακαριότητά της, αποκαθιστώντας την “ηθικότητά” του. Από δω παράγονται τα επινοήματα εκείνα, οι “θεωρίες”, οι διαστρεβλωμένες εκδοχές του πραγματικού κ.λπ. που ο Φρόυντ ονομάζει “εκλογικεύσεις”. Κι αυτά τα σημεία επίσης προσπαθώ να τα εξετάσω λίγο. […] (Από την εισαγωγή της έκδοσης)

Η ΜΕΓΑΛΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

locomotiva — Sun, 17 Nov 2019 07:30:02 +0000

Το κείμενο που παρουσιάζουμε δημοσιεύτηκε το 1985, τέσσερα σχεδόν χρόνια πριν τα αλυσιδωτά γεγονότα στην Ανατολική Ευρώπη υποχρεώσουν την εμπειρική πολιτική σκέψη, ένθεν και ένθεν του πάλαι ποτέ «Σιδηρού παραπετάσματος», να πάρει κάποιους δρόμους οι οποίοι φαίνονταν πριν αδιανόητοι. […] (Από την έκδοση)

Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ

locomotiva — Sun, 17 Nov 2019 07:29:47 +0000

Αποτελεί αρκετά διαδεδομένη ακαδημαϊκή δοξασία πώς ή πολιτική θεωρία ασχολείται με τον καθορισμό των ορίων της υπακοής του πολίτη στις εξαναγκαστικές εξουσίες του κράτους. Σ’ αυτήν τη δοξασία ο εξαναγκασμός εμφανίζεται νόμιμος, και ο μοναδικός σκοπός της πολιτικής θεωρίας είναι να υψώσει ένα προστατευτικό φράγμα γύρω από μια τέτοια πολιτική εξουσία. Η ανάλυση της πολιτικής εξουσίας -η προέλευσή της, οι εκδηλώσεις της και οι τεχνικές της- ανήκει σ’ έναν άλλο κλάδο, στην κοινωνιολογία. Και στους δύο κλάδους η πολιτική εξουσία φαίνεται να είναι δεκτή ως ένα οντολογικό δεδομένο, ως ένα φυσικό γεγονός, και ο ρόλος της πολιτικής θεωρίας είναι να διακρίνει σ’ αυτό το γεγονός την πολιτική εκείνη εξουσία που συμπεριφέρεται με σχετική ανθρωπιά. […] (Από την έκδοση)

Η ΑΓΡΑΦΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ

locomotiva — Sun, 17 Nov 2019 07:29:35 +0000

Τα ερωτήματα που μέσα από την Άγραφη Φιλοσοφία θέτει ο Φ. Κόρνφορντ δεν αφορούν μόνο την ανάγνωση της κλασικής ελληνικής φιλοσοφίας. Επεκτείνονται, αναμφισβήτητα, πέρα από αυτή σε μια θεμελιώδη κριτική της στάσης μας, οσάκις προσεγγίζουμε το οποιοδήποτε φιλοσοφικό κείμενο, σύγχρονο ή παλαιό, και έχουν άμεση σχέση με τον τρόπο με τον οποίο επιχειρούμε κάθε φορά να εισπράξουμε αυτή την «περί της ουσίας γιγαντομαχία» μέσα από τους προσωπικούς δρόμους της πολιτείας των Ιδεών. (. . .) (ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΕΚΔΟΣΗΣ)

ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΧΩΡΙΣ ΔΗΜΟ;

locomotiva — Sun, 17 Nov 2019 07:29:09 +0000

Ο μεν “κομμουνισμός” απέθανε, ο δε καπιταλισμός μας πεθαίνει – τι δέον, λοιπόν, γενέσθαι; Το κείμενο που ακολουθεί θέτει το ερώτημα προτείνοντας όχι μιαν άμεση απάντηση αλλά ένα δρόμο προς την απάντηση δια της μόνης αδιάψευστης πλέον μεθόδου της εις άτοπον απαγωγής – κατευθύνοντας δηλαδή τη σκέψη του αναγνώστη έξω από τη στρούγκα προς την οποία θέλει να μας οδηγήσει η εκβιαστικά ομογενοποιητική πολιτική ρητορική του καιρού μας.
Και εν πρώτοις ας μας συγχωρήσουν τη χρήση των εισαγωγικών στη λέξη “κομμουνισμός” οι ενδεχόμενοι νοσταλγοί του υπήρξαντος “παραδείσου”, αλλά και οι εξ ίσου (για τους δικούς τους λόγους αυτοί) δυσανασχετούντες ταλιμπάν ενός υπαρκτότατου καπιταλισμού, ο οποίος έφτασε από τη φωτογενή ιδεοληψία της κατανάλωσης και της γκλαμουριάς στην πιο ελεεινή μορφή του προτεσταντικού ηθικισμού, στην απογύμνωση του νεοφιλελεύθερου ιδεολογήματος, ήτοι στην άκρα συνέπεια της “δημιουργικής” καταστροφής, στην εξαθλίωση των πολλών ως πηγή κέρδους των ολίγων.
Το κείμενο που παρουσιάζουμε αποτελεί τη συνοπτική διδακτική αφήγηση μιας πορείας πολιτικών ψευδαισθήσεων από τη γέννηση έως την εξάχνωση των “βελούδινων” επαναστάσεων στην Κεντρική Ευρώπη, της πορείας εκείνης που οδήγησε τις χώρες της εν λόγω περιοχής από τη δική τους Σκύλλα του ολοκληρωτισμού στη δική μας Χάρυβδη (όπως οδυνηρά αποδεικνύεται) της “δημοκρατίας”. Ο τίτλος του πρωτοτύπου είναι για την ακρίβεια “Η ημιτελής Ιστορία της Πολιτικής Διαφωνίας στην Κεντρική Ευρώπη” και αντιστοιχεί πράγματι στην περιγραφική και αφηγηματική πλευρά αυτού του κειμένου.
Ο μεταφραστής επέλεξε, παρακάμπτοντας την αφηγηματική πλευρά να επικεντρωθεί στη διλημματική οπτική την οποία διανοίγει η τελευταία ενότητα του κειμένου, προτρέποντας τον Έλληνα αναγνώστη να προσέξει ιδιαίτερα τις αναλογίες ανάμεσα στις κεντροευρωπαϊκές “μετακομμουνιστικές” εξελίξεις και στη δική μας “μεταπολιτευτική” κατάσταση: “Οι “δημοκράτες” δεν ήταν τόσο “ανεύθυνοι” ώστε να φοβούνται να πράξουν αυτό που ήταν “αναγκαίο” επειδή δεν θα άρεσε στον κόσμο. Χρησιμοποιώντας εκείνα τα μαζικά μέσα ενημέρωσης τα οποία έλεγχαν απολύτως, έκαναν τεράστιες προσπάθειες να πείσουν τον λαό να παραιτηθεί από το δικαίωμά του να κρίνει: τα πολύπλοκα ζητήματα, έλεγαν, πρέπει ν’ αφήνονται στην κρίση των ειδικών. Οι “δημοκράτες” φαίνονταν να θέλουν να εξαφανιστεί ο δήμος”. (Από το σημείωμα του μεταφραστή)